Modern cerrahinin yaklaşık 180 yıldır vazgeçilmez uygulamalarından biri olan genel anestezi, hastaların geçici olarak bilincini kaybetmesini sağlıyor. Ancak farklı anestezik ilaçların beyinde bilinci tam olarak hangi mekanizmayla devre dışı bıraktığı, bilim dünyasının yanıt aradığı sorular arasında yer alıyor.
Dünya genelinde yılda 350 milyondan fazla ameliyatta kullanılan genel anestezinin sırrını çözmeye çalışan araştırmacılar, beynin derinliklerindeki talamusa, beyin kabuğuna ve bölgeler arasındaki iletişim ağına odaklanıyor.
UYANIKLIĞIN ANAHTARI TALAMUSTA OLABİLİR
Araştırmalarda öne çıkan bölgelerden biri, beynin derinliklerinde bulunan ve uyku ile uyanıklık süreçlerinde görev alan talamus oldu.
Londra Imperial College’dan biyofizik ve anesteziyoloji profesörü Nick Franks, talamusun belirli bir bölümünün anestezi altındaki hayvanlarda uyarılmasının yeniden uyanmayı sağlayabildiğini belirtti. Bazı koma hastalarıyla yürütülen çalışmalar da bu bölgenin uyanıklığın kontrolünde etkili olabileceğine işaret ediyor.
Bulgular, talamusun bilincin tek merkezi olduğunu kanıtlamasa da uyanıklık durumunun sürdürülmesinde önemli bir rol üstlenebileceği düşüncesini güçlendiriyor.
ANESTEZİ BEYİN BÖLGELERİ ARASINDAKİ İLETİŞİMİ KESİYOR
Genel anestezi sırasında yalnızca talamusun değil, bilincin oluşumunda rol oynayan serebral korteksin de etkilendiği değerlendiriliyor. Eleştirel düşünme ve karar vermeyle ilişkilendirilen frontal lob ile duyusal bilgilerin işlendiği parietal lob, araştırılan bölgeler arasında bulunuyor.
Cambridge Üniversitesi’nden sinirbilimci Andrea Luppi’nin fMRI görüntülemelerine dayanan çalışmaları, anestezi sırasında beynin birbirinden uzak bölgeleri arasındaki işlevsel bağlantıların azaldığını gösterdi.
Anestezi altındaki beynin kişiye özgü bağlantı özelliklerinin bir bölümünü kaybettiği ve farklı bölgeler arasındaki bilgi alışverişinin bozulduğu aktarıldı. Araştırmacılar bu durumu, bir ülkenin farklı bölgelerini birbirine bağlayan iletişim ağının kesilmesine benzetiyor.
HER 15 BİN HASTADAN BİRİ BAZI ANLARI HATIRLAYABİLİYOR
Genel anesteziyle ilgili araştırılan bir diğer durum ise “kazara farkındalık” olarak adlandırılıyor. Yaklaşık her 15 bin hastadan birinin ameliyat sırasında yaşanan bazı anları daha sonra hatırlayabildiği belirtiliyor.
Oxford Üniversitesi’nden anestezi uzmanı Jaideep Pandit’in aktardığı gözlemlere göre bazı hastalar, ameliyat sırasında ağrı hissetmedikleri hâlde kendilerine verilen komut üzerine parmaklarını hareket ettirebiliyor.
Bu bulgular, tamamen uyanık olmakla bütünüyle bilinçsiz olmak arasında farklı bilinç durumlarının bulunabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
BİLİNCİN TEK BİR MERKEZİ OLMAYABİLİR
Propofol gibi yaygın ilaçlardan nadiren kullanılan ksenon gazına kadar farklı anestezik maddeler, beyin faaliyetlerini azaltarak ve sinir hücreleri arasındaki iletişimi bozarak geçici bilinç kaybı oluşturuyor.
Bilim insanları, genel anestezinin bilinci tek bir beyin bölgesini kapatarak değil; talamus, beyin kabuğu ve geniş ölçekli iletişim ağlarını birlikte etkileyerek ortadan kaldırabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Bununla birlikte, kesin mekanizmanın anlaşılabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunuyor.
