Bir kişinin konuşma hızı, duraklamaları ve kullandığı kelimeler yaşla birlikte değişebilir mi? Araştırmacılar bu sorudan yola çıkarak ses kayıtlarını analiz eden bir yapay zekâ modeli geliştirdi. “Konuşma saati” adı verilen model, kişinin konuşmasından bir yaş tahmini üretiyor. Bu tahmin ile gerçek yaşı arasındaki fark ise bilişsel sağlık göstergeleriyle karşılaştırılıyor.
Çalışmanın sonucu, yalnızca sese bakılarak demans tanısı konabileceği anlamına gelmiyor. Araştırmacıların incelediği konu, konuşmadaki değişimlerle bilişsel sorunlar arasında bir ilişki olup olmadığı.
BEŞ ÜLKEDEN 2 BİN 928 KİŞİNİN SESİ İNCELENDİ
Araştırmada Arjantin, Şili, Kolombiya, Meksika ve Peru’dan 2 bin 928 kişinin ses kayıtları kullanıldı. Katılımcılar arasında bilişsel açıdan sağlıklı kişiler de hafif bilişsel bozukluğu, Alzheimer hastalığı veya başka bir demans türü bulunan kişiler de vardı.
Araştırmacılar kayıtlardan 700’den fazla konuşma özelliği çıkardı. Konuşma hızı ve duraklamaların yanı sıra ses perdesi ile bilgi aktarılırken seçilen kelimeler de değerlendirildi. Yapay zekâ modeli, bu özellikleri kullanarak katılımcıların yaşını tahmin etmek üzere eğitildi.
Araştırmanın ortak yazarlarından nörobilimci Agustín Ibáñez’e göre dört dakikalık bir konuşma kaydı, modelin yaş tahmini yapması için yüksek tahmin gücü sağladı.
“KONUŞMA YAŞ FARKI” NE ANLAMA GELİYOR?
Modelin tahmin ettiği yaş ile kişinin gerçek yaşı arasındaki fark, çalışmada “konuşma yaş farkı” olarak adlandırıldı. Örneğin model bir kişinin konuşmasını gerçek yaşından daha ileri bir yaşla eşleştiriyorsa iki değer arasında fark oluşuyor. Bu sayı, kişinin gerçek biyolojik yaşını tek başına ölçen bir sonuç olarak görülmemeli; konuşma özelliklerinden elde edilmiş bir tahmin.
Araştırmada bilişsel sorun yaşayan kişilerin konuşmaları, gerçek yaşlarına göre daha yaşlı olarak değerlendirildi. Sağlıklı katılımcıların konuşma yaşları ise genel olarak gerçek yaşlarıyla uyumlu çıktı. Büyük konuşma yaş farkları ile demans gibi durumlarda görülebilen bilişsel sorunlar arasında güçlü bir ilişki saptandığı belirtildi.
HANGİ KONUŞMA ÖZELLİKLERİ ÖNE ÇIKTI?
Verilerin analizinde konuşma hızı, konuşurken verilen aralar ve bilgi aktarımında kullanılan kelimeler önemli göstergeler arasında yer aldı. Ses perdesi ile konuşmanın duygusal içeriği de modelin yaş tahminiyle ilişkili bulundu.
Bu bulgular, tek bir kelimenin veya bir kişinin konuşurken duraksamasının hastalık belirtisi olduğu anlamına gelmiyor. Model, yüzlerce özelliği birlikte değerlendiriyor. Araştırmada incelenen farklar da tek bir konuşma anından hareketle kişiye tanı koymak için sunulmuyor.
DİĞER SAĞLIK VERİLERİYLE KARŞILAŞTIRILDI
Araştırmacılar konuşma yaş farkını başka ölçümlerle de karşılaştırdı. Konuşması gerçek yaşından daha yaşlı değerlendirilen kişilerde, Alzheimer ile ilişkilendirilen p-tau217 düzeylerinin daha yüksek olduğu görüldü.
Haberde aktarılan beyin görüntüleme ve DNA metilasyonu sonuçları da bu gruptaki kişilerin biyolojik yaşlanma göstergeleriyle konuşma yaşı arasında ilişki bulunduğuna işaret etti. Ancak birlikte görülen bu sonuçlar, konuşmadaki değişimin hastalığa neden olduğunu ya da hastalığın yalnızca ses kaydıyla doğrulanabileceğini göstermiyor.
SES KAYDIYLA DEMANS TANISI KONABİLİR Mİ?
Bu çalışmada geliştirilen model, konuşmadaki özellikleri yaş ve bilişsel sağlık verileriyle karşılaştırmak için kullanıldı. Gönderilen haberde yöntemin klinik tanı aracı olarak kullanılmaya başlandığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor.
Bulguların değeri, kısa bir konuşma kaydının araştırmacılara inceleyebilecekleri yeni veriler sunmasında. Bir kişinin neden konuşmasında değişiklik yaşadığını anlamak içinse ses kaydının yanında sağlık öyküsünün ve diğer değerlendirmelerin de ele alınması gerekiyor.
