Sağlıklı yaşam denildiğinde akla ilk gelen beslenme modellerinden biri olan Akdeniz diyetine Kuzey Avrupa'dan güçlü bir alternatif gündeme geldi. Balık, tam tahıl, sebze ve orman meyvelerini temel alan İskandinav diyeti, uzun yıllara yayılan bilimsel bir araştırmanın konusu oldu. İsveç'te 64 binden fazla yetişkinin verilerini inceleyen araştırmacılar, bu beslenme modeline uyum ile ölüm riski arasında dikkat çekici bir ilişki belirledi. Ancak sonuçlar, İskandinav diyetinin doğrudan yaşam süresini uzattığını kanıtlamıyor.
BİLİM İNSANLARI 24 YILLIK VERİLERİ İNCELEDİ
Danimarka'daki Aarhus Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırmada, İsveç'te gerçekleştirilen iki büyük nüfus çalışmasının verileri değerlendirildi.
64 binden fazla yetişkinin beslenme alışkanlıkları, hastane kayıtları, kanser verileri ve ölüm bilgileri 24 yıllık dönem üzerinden analiz edildi.
Araştırmacılar, farklı beslenme alışkanlıklarının uzun vadeli sağlık sonuçlarıyla nasıl ilişkili olduğunu belirlemek amacıyla istatistiksel modeller oluşturdu.
The American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlanan çalışma, İskandinav diyetinin olası yararlarına ilişkin yeni bulgular sundu.
ÖLÜM RİSKİNDE DİKKAT ÇEKEN FARK
Araştırmanın en önemli bulgusu, sağlıklı İskandinav beslenme modeline uyumun daha düşük genel ölüm riskiyle ilişkili olmasıydı.
Bilim insanlarının hesaplamalarına göre bu beslenme düzenini benimsemek, mevcut alışkanlıkların sürdürülmesine kıyasla 24 yıllık dönemde ölüm riskini yaklaşık 2,67 yüzde puan azaltabilir.
Farklı karşılaştırmalarda göreli ölüm riskindeki azalmanın yaklaşık yüzde 4 ila 6 arasında olabileceği tahmin edildi.
Ancak bu oranlar, katılımcıların kontrollü koşullarda belirli bir diyeti uyguladığı deneylerden değil, gözlemsel verilerle oluşturulan istatistiksel modellerden elde edildi.
İSKANDİNAV DİYETİ NEDİR?
Kuzey Avrupa ülkelerinin geleneksel mutfağından doğan İskandinav diyeti, doğal ve mümkün olduğunca az işlenmiş besinlerin tüketilmesine dayanıyor.
Nordik diyet olarak da adlandırılan bu model, özellikle Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya ve İzlanda'nın beslenme kültüründen izler taşıyor.
Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, balık ve bitkisel yağlar beslenme düzeninin temelini oluşturuyor.
Kırmızı etin, şekerli ürünlerin ve yoğun işlenmiş gıdaların tüketimi ise sınırlandırılıyor.
SOFRANIN BAŞROLÜNDE BU BESİNLER VAR
İskandinav diyetinde yulaf, çavdar ve arpa gibi lif bakımından zengin tahıllar önemli yer tutuyor.
Somon, uskumru ve ringa balığı gibi yağlı balıklar da beslenme modelinin öne çıkan ürünleri arasında bulunuyor.
Yaban mersini, böğürtlen, ahududu ve çilek gibi meyvelerin yanı sıra lahana, havuç, pancar ve brokoli gibi sebzeler tercih ediliyor.
Ceviz, badem, baklagiller ve çeşitli tohumlar da günlük beslenmeye dahil ediliyor.
Bu yaklaşımda yalnızca tüketilen besinler değil, ürünlerin mevsiminde ve mümkün olduğunca yerel kaynaklardan temin edilmesi de önem taşıyor.
AKDENİZ DİYETİNDEN FARKI NE?
İskandinav diyeti ile Akdeniz diyeti, beslenme ilkeleri bakımından büyük ölçüde benzerlik gösteriyor.
Her iki modelde de bitkisel besinler, tam tahıllar ve balık tüketimi desteklenirken işlenmiş gıdalar ile ilave şekerin azaltılması hedefleniyor.
En belirgin farklılıklardan biri kullanılan yağlarda ortaya çıkıyor. Akdeniz diyetinde zeytinyağı öne çıkarken İskandinav diyetinde kanola yağı yaygın olarak kullanılıyor.
Akdeniz mutfağında zeytin, domates ve baklagiller önemli yer tutarken Kuzey Avrupa beslenmesinde kök sebzeler, çavdar, yulaf ve orman meyveleri daha fazla tercih ediliyor.
KARACİĞER HASTALIKLARINDA BEKLENEN SONUÇ ÇIKMADI
Araştırmacılar, İskandinav diyetinin ciddi karaciğer hastalıkları üzerindeki olası etkilerini de değerlendirdi.
Siroz ve karaciğer kanseri gibi ağır sağlık sorunlarının incelendiği analizde, İskandinav diyetine uyum gösterdiği varsayılan grupta 24 yıllık ciddi karaciğer komplikasyonu riski yüzde 0,53 olarak hesaplandı.
Bu oran, bölgesel beslenme önerilerini izleyen grupta yüzde 0,70, mevcut beslenme alışkanlıklarını sürdüren grupta ise yüzde 0,64 oldu.
Ancak ortaya çıkan farklar istatistiksel açıdan yeterince güçlü bulunmadı.
Bu nedenle araştırma, İskandinav diyetinin ciddi karaciğer hastalıklarına karşı koruma sağladığını kanıtlamadı.
İSKANDİNAV DİYETİ GERÇEKTEN ÖMRÜ UZATIYOR MU?
Araştırmanın sonuçları, İskandinav diyetinin sağlıklı yaşlanma açısından yararlı olabileceğini düşündürüyor.
Bununla birlikte beslenme alışkanlıkları ile ölüm riski arasında ilişki bulunması, doğrudan neden-sonuç bağlantısı kurmak için yeterli değil.
Yaşam süresini fiziksel aktivite, sigara ve alkol kullanımı, genetik özellikler ve mevcut hastalıklar gibi çok sayıda faktör etkiliyor.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların farklı toplumlarda yürütülecek çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini belirtiyor.
İSKANDİNAV DİYETİ TÜRKİYE'DE NASIL UYGULANIR?
İskandinav diyetinin temel ilkelerini uygulamak için Kuzey Avrupa'ya özgü ürünleri satın almak gerekmiyor.
Türkiye'de kolayca bulunabilen yulaf, tam tahıllı ekmek, mevsim sebzeleri, balık, ceviz, badem ve baklagillerle benzer bir beslenme düzeni oluşturulabiliyor.
Kanola yağı yerine zeytinyağı tercih edilmesi de sağlıklı doymamış yağların tüketilmesine katkı sağlayabiliyor.
Beslenme uzmanları, tek bir diyet modeline bağlı kalmaktan çok, sürdürülebilir ve dengeli beslenme alışkanlıkları geliştirmenin önemine dikkat çekiyor.