Türkiye’de hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerini inceleyen Kara Rapor 2025, dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun raporuna göre 2024’te Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği hava kalitesi değerlerini karşılayan hiçbir il bulunmazken, ince partikül madde PM2.5 kirliliği on binlerce erken ölümle ilişkilendirildi.
2024'TE 62 BİN 644 ERKEN ÖLÜM
Raporda yapılan hesaplamaya göre Türkiye’de PM2.5 kirliliğine 2023 yılında 63 bin 851, 2024 yılında ise 62 bin 644 erken ölüm atfedildi. Bu sayı, 30 yaş üzerindeki nüfusta gerçekleşen tüm ölümlerin yaklaşık yüzde 13’ünün hava kirliliğiyle ilişkilendirilebileceğini gösteriyor. Raporda, PM2.5 seviyesinin Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği yıllık ortalama 5 mikrogram/metreküp seviyesine düşürülmesi halinde yılda 60 binden fazla ölümün önlenebileceği belirtildi.
KOAH VE KALP HASTALIKLARIYLA İLİŞKİLİ
Kara Rapor 2025’te PM2.5 kirliliğinin çeşitli hastalıklarla ilişkisine de yer verildi. Rapora göre KOAH’a bağlı ölümlerin yüzde 41,3’ü, iskemik kalp hastalığı ölümlerinin yüzde 27,7’si, inme ölümlerinin yüzde 27,4’ü, akciğer kanserine bağlı ölümlerin yüzde 18,6’sı ve diyabete bağlı ölümlerin yüzde 17’si PM2.5 kirliliğiyle ilişkilendiriliyor.
Uzun süreli PM2.5 maruziyetinin nörolojik hastalıklar, kronik böbrek hastalığı, erken doğum ve ruh sağlığı sorunlarıyla da bağlantılı olduğu belirtiliyor.
HAVA KALİTESİ İYİ OLAN İL YOK
Raporda 2024 yılı için yapılan değerlendirmede, hiçbir ilin yıllık ortalama hava kalitesinin DSÖ kılavuz değerlerini karşılamadığı bildirildi. Partikül madde kirliliğinin yüksek olduğu iller arasında Osmaniye, Iğdır ve Malatya öne çıktı. Osmaniye’de yıllık ortalama partikül madde düzeyinin 83,60 mikrogram/metreküpe ulaştığı belirtildi. Ankara ve İstanbul’da ise hava kirliliğinin “hassas” düzeyde seyrettiği bildirildi.
HAVA KİRLİLİĞİNE BAĞLI ÖLÜM ORANI OSMANİYE'DE EN YÜKSEK
2024’te hava kirliliğine bağlı ölüm oranının en yüksek olduğu il yüzde 33,8 ile Osmaniye oldu. Hava kirliliğine atfedilen toplam ölüm sayısının en yüksek olduğu iller ise nüfus büyüklüklerinin de etkisiyle İstanbul, İzmir, Bursa ve Ankara olarak sıralandı.
EKONOMİK YÜKÜ 138 MİLYAR DOLAR
Kara Rapor 2025’te PM2.5 kirliliğinin ekonomik maliyeti de ilk kez hesaplandı. Rapora göre hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 138 milyar dolar. Bu rakamın 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 10’una karşılık geldiği belirtildi.
PM2.5 İÇİN BAĞLAYICI SINIR ÇAĞRISI
Temiz Hava Hakkı Platformu, Türkiye’de PM2.5 için hâlâ bağlayıcı bir ulusal limit bulunmadığına dikkat çekti. Raporda; PM2.5 ölçüm ağının genişletilmesi, hava kalitesi verilerinin kamuya açık hale getirilmesi, fosil yakıt kullanımının azaltılması, hava kirliliğiyle mücadelenin sağlık politikalarına dahil edilmesi ve DSÖ’nün yıllık 5 mikrogram/metreküp kılavuz değerinin hedef alınması önerildi.
