İshal denildiğinde akla ilk olarak bozulmuş yiyecekler ve bağırsak enfeksiyonları geliyor. Ancak uzun süre devam eden veya sık sık tekrarlayan şikayetlerin arkasında farklı sağlık sorunları da bulunabiliyor. Sözcü'ye konuşan Biyokimya Uzmanı Dr. Ayşegül Çoruhlu, bağırsakların beyinle sürekli iletişim halinde olduğunu belirterek özellikle kronik stresin sindirim sistemi üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Uzman isim, beslenme alışkanlıklarının yanı sıra bağırsak florasının da değerlendirilmesi gerektiğini anlattı.
SÜREKLİ İSHAL OLMANIN NEDENİ STRES OLABİLİR
Dr. Ayşegül Çoruhlu, bağırsakların yalnızca sindirimden sorumlu olmadığını, sinir sistemiyle yakın ilişki içinde çalıştığını belirtti.
Bağırsak ve beyin arasındaki iletişimin önemli yollarından birinin vagus siniri olduğunu anlatan Çoruhlu, stresin bağırsak hareketlerini etkileyebildiğini söyledi.
Özellikle uzun süre devam eden kaygı ve gerginlik durumlarında karın ağrısı, kramp ve sık tuvalete çıkma gibi belirtilerin görülebileceğini ifade etti.
Çoruhlu, bazı kişilerin beslenme düzenini değiştirmesine rağmen bağırsak şikayetlerinin devam etmesinde stresin etkili olabileceğine dikkat çekti.
HUZURSUZ BAĞIRSAK SENDROMU İSHALE YOL AÇABİLİYOR
Tekrarlayan ishalin olası nedenlerinden biri de huzursuz bağırsak sendromu olarak bilinen IBS.
Bu rahatsızlık bazı kişilerde kabızlık, bazılarında ise ishal ve sık tuvalete çıkma ihtiyacıyla kendini gösterebiliyor.
Çoruhlu, özellikle yemeklerden hemen sonra tuvalete gitme ihtiyacı hisseden kişilerde bağırsak hareketlerinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Bununla birlikte sürekli ishalin yalnızca IBS veya stresle açıklanamayacağı, enfeksiyonlar, çölyak hastalığı, ilaçların yan etkileri ve bağırsak iltihapları gibi nedenlerin de araştırılması gerektiği biliniyor.
SÜREKLİ İSHAL VÜCUTTA NELERE YOL AÇAR?
Uzun süren ishal, vücudun sıvı ve elektrolit kaybetmesine neden olabilir. Özellikle sık ve sulu dışkılama durumunda susuz kalma riski artar.
Çoruhlu, bağırsak içeriğinin hızlı ilerlemesinin bazı besinlerin emilimini de olumsuz etkileyebileceğini belirtti.
Uzun süreli emilim bozukluklarında vitamin ve mineral eksiklikleri görülebilir. Bazı ilaçların emilimi de etkilenebilir.
Bu nedenle devam eden ishalin yalnızca geçici bir sindirim şikayeti olarak değerlendirilmemesi önem taşıyor.
SÜT ÜRÜNLERİ VE GLÜTEN HERKESTE AYNI ETKİYİ GÖSTERMİYOR
Dr. Çoruhlu, bazı besinlerin hassas bağırsak yapısına sahip kişilerde şikayetleri artırabileceğini ifade etti.
Özellikle süt ürünleri ve glüten içeren gıdaların bazı kişilerde sindirim sorunlarına neden olabileceğini belirtti.
Ancak bu besinler herkeste ishale yol açmıyor. Laktoz intoleransı bulunan kişilerde süt tüketimi şikayetleri artırabilirken glütenle ilişkili sorunlar çölyak hastalığı gibi farklı nedenlere dayanabiliyor.
Çölyak hastalığından şüphelenilen kişilerin, tanı testleri yapılmadan önce glüteni tamamen kesmemesi gerekiyor. Aksi halde test sonuçları etkilenebiliyor.
BAĞIRSAK FLORASI VE BÜTÜRAT NEDEN ÖNEMLİ?
Çoruhlu, bağırsak sağlığında yararlı bakterilerin ve bu bakterilerin ürettiği bütürat adlı kısa zincirli yağ asidinin rolüne de değindi.
Bağırsaktaki bazı bakteriler, lifli besinlerin parçalanması sırasında bütürat üretiyor. Bu madde, kalın bağırsak hücrelerinin enerji ihtiyacının karşılanmasına ve bağırsak bariyerinin korunmasına katkı sağlıyor.
Çoruhlu, bağırsak florasının desteklenmesinin sindirim sağlığı açısından önemli olduğunu vurguladı.
Bununla birlikte bütürat takviyelerinin her türlü tekrarlayan ishali tedavi ettiği kanıtlanmış değil. Takviye kullanımı, altta yatan nedenin araştırılmasının yerine geçmiyor.
TEKRARLAYAN İSHALE KARŞI NELER YAPILMALI?
Dr. Ayşegül Çoruhlu, bağırsak şikayetleri yaşayan kişilerin stres düzeylerini ve beslenme alışkanlıklarını gözden geçirmesini önerdi.
Özellikle belirtilerin yoğun çalışma dönemlerinde artıp artmadığının takip edilmesi, şikayetleri tetikleyen etkenlerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Süt ürünleri veya belirli yiyeceklerden sonra yakınmaların artması durumunda beslenme günlüğü tutulabilir. Ancak geniş kapsamlı besin kısıtlamalarına doktor değerlendirmesi olmadan başlanmaması gerekiyor.
İshal sırasında sıvı kaybının karşılanması da önem taşıyor. Belirgin sıvı kaybında eczanelerde bulunan, uygun oranlarda tuz ve glikoz içeren oral rehidrasyon solüsyonları tercih edilebilir. Gelişigüzel hazırlanan tuzlu ve şekerli karışımlar aynı güvenilirliği sağlamayabilir.
BU BELİRTİLER VARSA DOKTORA BAŞVURUN
Tekrarlayan ishal bazı durumlarda daha ciddi bağırsak hastalıklarının belirtisi olabilir.
Özellikle gece uykudan uyandıran ishal, dışkıda kan görülmesi, istemsiz kilo kaybı ve uzun süre devam eden bağırsak şikayetleri tıbbi değerlendirme gerektiriyor.
Bu belirtiler Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıklarında da görülebiliyor.
Şiddetli susuzluk, belirgin halsizlik, idrar miktarında azalma veya baş dönmesi gibi sıvı kaybı belirtilerinde ise gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Uzman değerlendirmesi, ishalin nedeninin belirlenmesi ve uygun tedavinin planlanması açısından önem taşıyor.