Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), modern çalışma hayatının görünmeyen tehlikelerine ışık tutan sarsıcı bir rapor yayımladı. "Psikososyal Çalışma Ortamı: Küresel Gelişmeler ve Eylem Yolları" başlıklı rapora göre; uzun çalışma saatleri, mobbing ve iş güvencesizliği gibi faktörler, dünya genelinde her yıl 840 binden fazla insanın yaşamını yitirmesine neden oluyor.
ÖLÜMÜN KAYNAĞI SADECE KAZA DEĞİL: STRES ÖLDÜRÜYOR
Geleneksel iş sağlığı anlayışı fiziksel kazalara odaklanırken, ILO'nun yeni verileri "psikososyal risklerin" ölümcül sonuçlarını göz önüne seriyor. Rapora göre bu ölümler; doğrudan iş kazalarından ziyade, işin yarattığı kronik stresin tetiklediği kardiyovasküler hastalıklar, felç ve intiharla sonuçlanan ağır ruhsal bozukluklardan kaynaklanıyor.
KÜRESEL EKONOMİDE TRİLYONLARCA DOLARLIK KAYIP
Bu durum aynı zamanda devasa bir ekonomik yük olarak karşımıza çıkıyor. Raporda öne çıkan çarpıcı ekonomik veriler şunlar:
-
DALY Kaybı: Hastalık ve erken ölüm nedeniyle her yıl 45 milyon sağlıklı yaşam yılı kaybediliyor.
-
GSYH Daralması: Psikososyal risklerin küresel ekonomiye maliyeti, dünya genelindeki toplam gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 1,37’sine denk geliyor.
PSİKOSOSYAL RİSK NEDİR? ÜÇ TEMEL DÜZEY
ILO, çalışma ortamındaki riskleri sadece "stres" olarak tanımlamıyor aynı zamanda sorunu üç ana düzeye ayırıyor:
-
İşin Doğası: İş yükünün ağırlığı ve çalışanın becerileriyle kaynaklara erişimi arasındaki uyumsuzluk.
-
Yönetim Biçimi: Rol belirsizliği, düşük özerklik ve destek mekanizmalarının yokluğu.
-
Kurumsal Politikalar: Uzun mesailer, dijital izleme baskısı, güvencesiz sözleşmeler ve tacizi önleyemeyen sistemler.
DİJİTALLEŞME VE YAPAY ZEKA: YENİ RİSKLER KAPIDA
Rapor, dijitalleşme ve yapay zeka gibi dönüşümlerin çalışma hayatını yeniden şekillendirdiğine dikkat çekiyor. Uzaktan çalışma ve yeni istihdam modelleri, esneklik sunma potansiyeline sahip olsa da; doğru yönetilmediği takdirde "her an ulaşılabilir olma" baskısı ve "dijital denetim" gibi yeni psikososyal riskleri beraberinde getiriyor.
"BU BİR SEÇENEK DEĞİL, ZORUNLULUK"
ILO İş Sağlığı ve Güvenliği Ekip Lideri Manal Azzi, psikososyal çalışma ortamının iyileştirilmesinin artık bir lüks olmadığını vurguluyor. Azzi’ye göre, risklerin kök nedenlerine inen kurumsal yaklaşımlar sergilenmediği sürece; ne çalışan sağlığını korumak ne de sürdürülebilir bir ekonomik kalkınma sağlamak mümkün olacak.
Editör Notu: Raporun ortaya koyduğu 840 bin ölüm verisi, DSÖ ve Küresel Hastalık Yükü (GBD) çalışmasının güncel verileriyle harmanlanarak; iş stresi, emek-ödül dengesizliği ve uzun çalışma saatleri gibi 5 temel risk faktörü üzerinden hesaplanmıştır.
