Tıp dünyasında ağrı kontrolüne yönelik yeni bir araştırma, anestezi uygulamalarının geleceğine ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya koydu. ABD'deki bilim insanları tarafından geliştirilen nidradin adlı deneysel bileşik, yüksek dozlarda anestezik etki gösterirken düşük dozlarda farelerin bilincini ve hareket koordinasyonunu koruyarak ağrılı uyaranlara verdikleri tepkileri azalttı. Henüz insanlarda denenmeyen madde, ağrı kontrolü ile bilinç kaybının farklı dozlarda sağlanabileceğine işaret etmesi bakımından önem taşıyor.
UYUTMADAN AĞRI TEPKİLERİNİ AZALTAN BİLEŞİK KEŞFEDİLDİ
Kaliforniya Üniversitesi San Francisco ve Kaliforniya Üniversitesi San Diego'dan araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, nidradin adlı kimyasal bileşiğin anestezik özellikleri incelendi.
Araştırmanın başlangıçtaki amacı, mevcut ilaçlara alternatif olabilecek yeni genel anestezi maddeleri belirlemekti. Ancak deneyler sırasında bileşiğin yalnızca uyutucu etki göstermediği, daha düşük dozlarda ağrılı uyaranlara verilen tepkileri de azaltabildiği görüldü.
Sciencealert'e açıklama yapan araştırmacı Matthew McCarroll, bulguların beklenmedik olduğunu belirterek, “En heyecan verici olan şey, ağrı kesici etkinin tamamen beklenmedik olmasıydı.” dedi.
12 BİN KİMYASAL MADDE TEK TEK İNCELENDİ
Bilim insanları, yeni anestezi adaylarını belirlemek için kapsamlı bir laboratuvar taraması gerçekleştirdi.
Memeliler üzerinde binlerce farklı maddenin denenmesinin zaman ve maliyet açısından güç olması nedeniyle araştırmanın ilk aşamasında zebra balığı larvaları kullanıldı.
Toplam 12 bin kimyasal bileşiğin incelendiği taramada, mevcut anestezik ilaçlara benzer davranışsal etkiler oluşturan 69 madde belirlendi.
Daha sonraki deneylerde aday sayısı azaltılırken araştırmacılar 28 farklı kimyasal varyant sentezledi. Bu çalışmalar sonucunda nidradin, ileri incelemeye alınan bileşiklerden biri oldu.
FARELERDE AĞRI TEPKİLERİ YÜZDE 90'DAN YÜZDE 40'A GERİLEDİ
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçları fareler üzerinde gerçekleştirilen deneylerde elde edildi.
Bilim insanları, nidradinin düşük dozunu uyguladıkları farelerin hareket koordinasyonlarını koruyup korumadığını belirlemek için dönen çubuk üzerinde denge testi yaptı.
Hayvanların dengelerini koruyabildiği görüldükten sonra kızılötesi lazer yardımıyla kısa süreli ağrılı ısı uyaranları uygulandı.
Kontrol grubunda ağrıyla ilişkili tepki görülen denemelerin medyan oranı yüzde 90 olarak ölçülürken nidradin verilen farelerde bu oran yüzde 40'a düştü.
Böylece bileşiğin, hayvanların hareket yeteneklerini belirgin biçimde bozmadan ağrılı uyaranlara karşı savunma tepkilerini azaltabildiğine ilişkin ilk bulgular elde edildi.
Ancak bu sonuçlar, farelerin ağrıyı tamamen hissetmediğini kanıtlamıyor.
MORFİN GİBİ AĞRI KESİCİLERDEN FARKLI ETKİ GÖSTERİYOR
Nidradinin hücreler üzerindeki etkilerini araştıran bilim insanları, bileşiğin sinir sistemi faaliyetlerini düzenleyen GABA-A reseptörleriyle etkileşime girdiğini belirledi.
GABA, sinir hücrelerinin faaliyetlerini baskılayabilen kimyasal bir haberci olarak görev yapıyor. Nidradin ise bu mekanizmanın etkisini güçlendiriyor.
Araştırmacılar, bileşiğin propofol ve etomidat gibi mevcut anesteziklerle benzer bir bölgeye bağlandığını ancak protein yapısında daha derine ulaşarak farklı temaslar kurduğunu tespit etti.
Ayrıca nidradinin, morfin gibi opioid grubu ağrı kesicilerin etkili olduğu ve deneylerde incelenen opioid reseptörlerine bağlanmadığı görüldü.
McCarroll, “Ağrı kesici etkiden sorumlu mekanizmayı henüz bilmiyoruz.” diyerek bu özelliğin nasıl ortaya çıktığının henüz açıklığa kavuşmadığını vurguladı.
STRES HORMONU ÜZERİNDE DE FARKLI SONUÇ ELDE EDİLDİ
Araştırmada nidradinin hormonal etkileri de değerlendirildi.
Mevcut anesteziklerden etomidatın bazı koşullarda kortizol üretimini baskılayabildiği biliniyor. Nidradin ise gerçekleştirilen deneylerde aynı etkiyi göstermedi.
İnsan böbrek üstü bezi dokusunun vücut dışında incelendiği testlerde de kortizol üretiminde baskılanma tespit edilmedi.
Bu bulgu, yeni bileşiğin mevcut anesteziklerden farklı özelliklere sahip olabileceğini gösterse de insan vücudundaki etkilerinin belirlenmesi için daha kapsamlı araştırmalar gerekiyor.
AMELİYATLARDA VE ACİL MÜDAHALELERDE KULLANILABİLİR Mİ?
Nidradinin araştırmacılarda heyecan uyandırmasının temel nedeni, anestezi ve ağrı kontrolü özelliklerini aynı bileşikte bir araya getirebilme ihtimali.
Bu tür bir maddenin güvenli ve etkili olduğunun ilerleyen araştırmalarda kanıtlanması halinde, özellikle hafif anestezi gerektiren tıbbi işlemler ve acil müdahaleler açısından yeni seçenekler sunabileceği değerlendiriliyor.
Bununla birlikte mevcut bulgular yalnızca deneysel aşamada elde edildi. Nidradinin insanlarda kullanılabileceğine veya mevcut anestezi ilaçlarının yerini alabileceğine ilişkin henüz bir kanıt bulunmuyor.
İNSAN DENEYLERİ İÇİN HENÜZ ERKEN
Araştırmanın en önemli sınırlamalarından biri, düşük dozlu ağrı deneylerinde her grupta yalnızca dört farenin yer alması oldu.
Uzmanlar, hayvanların ağrılı uyaranlara daha az tepki vermesinin ağrıyı ne ölçüde hissettiklerini kesin olarak göstermediğine dikkat çekiyor.
Nidradinin insanlarda denenebilmesi için öncelikle vücuttaki dağılımının, kalp ve solunum sistemi üzerindeki etkilerinin ve güvenli doz aralığının ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekiyor.
Matthew McCarroll, “Nidradin hala erken aşama bir araştırma bileşiği, bu nedenle insan deneyleri düşünülmeden önce kapsamlı klinik öncesi çalışmalara ihtiyaç duyulacak.” açıklamasında bulundu.
YENİ ANESTEZİ İLAÇLARI İÇİN ARAŞTIRMALAR SÜRÜYOR
Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırma, anestezik maddelerin yalnızca bilinç kaybı oluşturmakla sınırlı olmayan etkilerinin de incelenmesi gerektiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, nidradinin yanı sıra benzer özellikler taşıyan başka kimyasal bileşikler üzerinde de çalışmalarını sürdürüyor.
Yeni adayların memelilerde nasıl etki gösterdiği ve hangilerinin ilaç geliştirme süreçlerine uygun olabileceği araştırılıyor.
Nidradin henüz bir tedavi yöntemi olarak kullanılamasa da elde edilen ilk sonuçlar, gelecekte ağrı kontrolü ve anestezi alanında farklı ilaç seçeneklerinin geliştirilebileceğine işaret ediyor.