Beyin hastalıklarının erken teşhisinde önemli bir gelişme yaşandı. ABD'de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Wyss Enstitüsü araştırmacıları, sinir hücrelerinden kaynaklanan mikroskobik parçacıkları kan örneklerinden ayırmaya yönelik yeni bir yöntem geliştirdi. Çalışmada öne çıkan NRXN3 adlı protein, gelecekte Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarda beyinde meydana gelen değişimlerin kan yoluyla takip edilmesine yardımcı olabilir.
BEYİN HÜCRELERİNİN İZİ KANDA BULUNDU
Beynin hassas yapısı nedeniyle sinir hücrelerinde meydana gelen değişimlerin doğrudan incelenmesi oldukça güç. Bilim insanları bu sorunu aşmak için hücrelerin dışarı salgıladığı ve hücre dışı vezikül olarak adlandırılan küçük parçacıklara odaklandı.
Nature Neuroscience dergisinde yayımlanan araştırmada, bu parçacıkların kaynaklandıkları hücrelere ait protein ve RNA moleküllerini taşıdığı belirtildi.
Araştırmacılar, sinir hücrelerinden gelen parçacıkları diğer hücrelere ait olanlardan ayırabilecek NRXN3 proteinini belirledi.
KAN ÖRNEKLERİNİ İNCELEMEK İÇİN YENİ TEKNİK GELİŞTİRİLDİ
Araştırmanın başyazarı Dmitry Ter-Ovanesyan ve ekibi, insan gen ve protein veri tabanlarını inceleyerek sinir hücrelerine özgü biyolojik işaretleri araştırdı.
Çalışmada NRXN3 proteini, sinir hücrelerinden kaynaklanabilecek parçacıkların belirlenmesinde önemli bir aday olarak öne çıktı.
Ancak kan plazmasında bulunan yüksek miktardaki serbest proteinler, bu parçacıkların ayrıştırılmasını zorlaştırıyordu.
Bilim insanları, sorunu çözmek amacıyla çok modlu reçine bulamacı (MMR) adı verilen özel bir saflaştırma yöntemi geliştirdi. Gözenekli mikro boncuklardan yararlanılan teknik sayesinde serbest proteinler uzaklaştırılarak hücre dışı veziküller daha yüksek saflıkta incelenebildi.
ALZHEIMER VE PARKİNSON İÇİN ERKEN TEŞHİS UMUDU
Yeni yöntemin en önemli hedeflerinden biri, nörodejeneratif hastalıkların henüz belirgin belirtiler ortaya çıkmadan önce tespit edilmesine katkı sağlamak.
Araştırmacılar, NRXN3 proteini aracılığıyla ayrıştırılan parçacıkların içindeki genetik materyali inceleyerek sinir hücrelerinin durumuna ilişkin bilgi edinmeyi amaçlıyor.
Bu yaklaşımın geliştirilmesi halinde Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarla ilişkili bazı hücresel değişimlerin kan örnekleri üzerinden takip edilmesi mümkün olabilir.
Ancak çalışma henüz bu hastalıkları teşhis edebilen bir kan testi ortaya koymuş değil. Yöntemin güvenilirliğinin ve hastalıklarla ilişkisinin daha kapsamlı araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.
KALP VE KARACİĞER HASTALIKLARINDA DA KULLANILABİLİR
Bilim insanları, geliştirilen yöntemin yalnızca beyin hastalıklarıyla sınırlı kalmayabileceğini değerlendiriyor.
Benzer tekniklerle kalp ve karaciğer hücrelerinden kaynaklanan parçacıkların da kan örneklerinden ayrıştırılması hedefleniyor.
Bu sayede farklı organlarda meydana gelen hücresel değişimlerin, doğrudan doku örneği alınmasına gerek kalmadan araştırılabilmesi mümkün olabilir.
YENİ YÖNTEM İÇİN ARAŞTIRMALAR DEVAM EDİYOR
Araştırma ekibi, sonraki aşamada NRXN3 işaretli parçacıkların gerçekten sinir hücrelerinden kaynaklandığını ve hangi molekülleri taşıdığını daha ayrıntılı biçimde incelemeyi planlıyor.
Yöntemin farklı yaş gruplarında ve hastalıklarda ne kadar güvenilir sonuç verdiğinin belirlenmesi de gerekiyor.
Elde edilen bulgular, beyin hastalıklarının erken teşhisinde yeni bir araştırma alanı oluştururken, yöntemin rutin sağlık kontrollerinde kullanılabilmesi için daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyuluyor.