Menopozun kadın vücudunda önemli bir geçiş süreci olduğu bilinse de, bu dönemin üreme sistemi üzerindeki etkileri hâlâ tam anlamıyla çözülebilmiş değil. Yapay zekâ kullanan bilim insanları, bu değişimlerin organ bazında nasıl gerçekleştiğini gösteren kapsamlı bir atlas geliştirdi.
Kilo alımı, sıcak basmaları, gece terlemeleri ve duygusal dalgalanmalar menopozun en bilinen belirtileri arasında yer alıyor. Ancak bu süreç yalnızca bu şikayetlerle sınırlı değil. Menopoz sonrası dönemde kadınlarda kalp-damar hastalıkları, metabolik sorunlar, nörodejeneratif hastalıklar ve kemik erimesi riskinin arttığı da biliniyor.
Bu değişimlerin arkasındaki mekanizmaları daha iyi anlamak için Barcelona Supercomputing Center (BSC-CNS) araştırmacıları, yapay zekâ desteğiyle kadın üreme sisteminin yaşlanma sürecini detaylı şekilde inceleyen ilk geniş ölçekli atlası oluşturdu.
ORGANDAN ORGANA FARKLI YAŞLANMA
Araştırmada 20 ila 70 yaş arasındaki 304 kadından elde edilen 659 örnek incelendi. Toplamda bin 112 doku görüntüsü, gen ifade verileriyle birlikte analiz edildi.
Rahim, yumurtalık, vajina, rahim ağzı, meme ve Fallop tüplerini kapsayan çalışma, bu organların zaman içinde nasıl değiştiğini ortaya koydu. Verilerin analizinde MareNostrum 5 süper bilgisayarı ve gelişmiş görüntü tanıma yöntemleri kullanıldı.
Elde edilen sonuçlara göre üreme sistemi tek tip bir şekilde yaşlanmıyor. Yumurtalıklar ve vajina menopoz öncesinde bile daha kademeli bir değişim gösterirken, rahimde menopoz döneminde daha ani dönüşümler gözleniyor.
AYNI ORGAN İÇİNDE BİLE FARKLI HIZLAR
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de aynı organ içindeki dokuların farklı hızlarda yaşlanması oldu. Örneğin rahimde mukoz tabaka ile kas tabakası aynı şekilde değişmiyor. Bu dokuların hormonal ve biyolojik değişimlere farklı tepkiler verdiği, menopozun etkisinin sandığından daha karmaşık olduğu ortaya kondu.
Çalışmanın yürütücülerinden Marta Mele, menopozun yalnızca yumurtalıkların işlevini kaybetmesi olmadığını vurgulayarak, bu sürecin tüm üreme sistemini yeniden şekillendiren bir dönüm noktası olduğunu belirtti.
KİŞİYE ÖZEL TEDAVİLERİN ÖNÜ AÇILABİLİR
Araştırmacılar, elde edilen bulguların kişiselleştirilmiş tıp açısından önemli bir kapı araladığını ifade ediyor. Çalışmanın ortak yazarlarından Laura Ventura’ya göre, gelecekte tedaviler bir kadının moleküler profiline ve en çok etkilenen dokulara göre planlanabilecek.
KAN TESTİYLE TAKİP MÜMKÜN OLABİLİR
Araştırma ayrıca, 21 binden fazla kadının kan örneklerinde üreme sisteminin yaşlanmasıyla ilişkili biyobelirteçleri de ortaya çıkardı.
Bu sayede doktorların, üreme organlarının durumunu biyopsi gibi invazif yöntemlere gerek kalmadan izleyebilmesi mümkün olabilir. Pelvik taban sorunları gibi menopozla ilişkili riskler de daha erken tespit edilebilir.
Bilim insanlarına göre bu çalışma, kadın sağlığını izlemeye yönelik daha erişilebilir ve pratik klinik araçların geliştirilmesinin önünü açıyor.
