Dünya genelinde etkisini sürdüren H5N1 kuş gribi salgını, yaban hayatında ağır kayıplara neden oluyor. Bilim insanları, virüsün en az 40 kuş türünü tehdit ettiğini ve bazı türleri yok olma riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini belirtiyor. Salgın nedeniyle 53 binden fazla dişi güney deniz filinin hayatını kaybetmesi üzerine türün uluslararası koruma statüsü de değiştirildi.
53 BİNDEN FAZLA DENİZ FİLİ HAYATINI KAYBETTİ
H5N1 salgınının en ağır etkilerinden biri Güney Georgia Adası'ndaki güney deniz filleri arasında görüldü. Salgın nedeniyle 2025 yılına kadar 53 binden fazla dişi deniz fili yaşamını yitirdi.
Dünya genelindeki güney deniz fili üreme popülasyonunun yarısından fazlasını barındıran adada büyük kayıplar yaşandı. Bazı Güney Atlantik kolonilerinde yeni doğan yavruların yüzde 90'ından fazlası, yetişkin dişilerin ise yaklaşık yarısı öldü.
Yaşanan kayıpların ardından Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), güney deniz filinin koruma statüsünü "en az endişe verici" kategorisinden "hassas" kategorisine yükseltti.
Bu değişiklik, H5N1 virüsünün etkileri nedeniyle bir türün doğrudan daha yüksek yok olma riski kategorisine alınmasının ilk örneği oldu.
DÖRT KUŞ TÜRÜ YENİDEN İNCELEMEYE ALINDI
BirdLife International, salgının kuş popülasyonları üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla dört türü yeniden değerlendirmeye aldı. İnceleme kapsamına büyük skua, kuzey sümsük kuşu, Humboldt pengueni ve Peru pelikanı girdi.
Dünya popülasyonunun yarısından fazlasına İskoçya'nın ev sahipliği yaptığı büyük skuaların izlenen kolonilerinde, 2021-2023 yılları arasında yüzde 76 azalma kaydedildi.
Kuzey sümsük kuşlarının üreme alanlarında da ciddi düşüşler belirlendi. İskoçya'daki Bass Rock kolonisinde 2021-2024 döneminde yüzde 43, Galler'deki Grassholm Adası'nda ise 2015-2024 yılları arasında yüzde 47 azalma yaşandı.
Şili kıyılarında 2023 yılında yaklaşık 3 bin ölü Humboldt pengueninin bulunması da salgının etkilerine ilişkin endişeleri artırdı. Peru pelikanı ise H5N1'in popülasyon üzerindeki olası sonuçlarını belirlemek amacıyla incelemeye alınan türler arasında yer aldı.
KÜÇÜK POPÜLASYONLARDA YOK OLMA RİSKİ DAHA YÜKSEK
Bilim insanları, salgın nedeniyle yaşanan toplu ölümlerin her durumda bir türün tamamen yok olacağı anlamına gelmediğini vurguluyor. Popülasyonlardaki değişimin doğru değerlendirilebilmesi için salgın öncesindeki verilerin de incelenmesi gerekiyor.
Uzmanlara göre iklim değişikliği, aşırı balıkçılık ve yaşam alanlarının kaybı gibi sorunlar, salgından etkilenen türler üzerindeki baskıyı artırıyor.
Özellikle sayıları daha önce azalmış ve küçük adalarda sınırlı popülasyonlar halinde yaşayan türler daha yüksek risk taşıyor. Bu gruplarda yaşanacak sınırlı sayıdaki kayıp bile türlerin varlığını tehdit edebiliyor.
Avustralya'da yaşayan ve nesli ciddi tehlike altında bulunan endemik kuş türlerinin H5N1 salgınından etkilenme ihtimali de yakından takip ediliyor.
Bilim insanları, kuş gribinin yaban hayatındaki etkilerinin anlaşılabilmesi için türlerin popülasyon değişimlerinin ve salgının uzun vadeli sonuçlarının izlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
