Tok olduğunuz halde çikolata, cips ya da başka bir yiyeceğe karşı ani ve güçlü bir istek duyuyorsanız bunun nedeni her zaman fiziksel açlık olmayabilir. Stres, kaygı, can sıkıntısı, yalnızlık ve yorgunluk da yeme isteğini tetikleyebilir. Uzman kaynaklar bu durumu “duygusal yeme” olarak tanımlıyor.
DUYGUSAL AÇLIK NEDİR?
Duygusal açlık, vücudun enerji ihtiyacından çok kişinin yaşadığı duygulara yanıt olarak ortaya çıkan yeme isteğidir. Fiziksel açlık genellikle yavaş yavaş gelişirken, duygusal açlık çoğu zaman aniden ortaya çıkıyor. Kişi genel olarak yemek yemek yerine belirli bir yiyeceğe yönelebiliyor. Örneğin “Açım, yemek yemeliyim” düşüncesi yerine “Şu anda çikolata yemem lazım” şeklinde güçlü bir istek görülebiliyor.
GERÇEK AÇLIKLA NASIL AYIRT EDİLİR?
Fiziksel açlıkta kişi farklı yiyecek seçeneklerine açık olur ve yemek yedikçe tokluk hissi gelişir. Duygusal açlıkta ise belirli yiyecekleri yoğun biçimde isteme, tok olmasına rağmen yemeye devam etme ve yeme sonrasında suçluluk ya da pişmanlık hissetme görülebiliyor. En belirgin farklardan biri de başlangıç şekli. Gerçek açlık zamanla artarken, duygusal açlık çoğu zaman bir anda ortaya çıkıyor.
STRES YEME İSTEĞİNİ ARTIRABİLİYOR
Uzman değerlendirmelerine göre uzun süren stres, iştah üzerinde etkili olabiliyor. Stres sırasında artabilen kortizol hormonu, bazı kişilerde özellikle şekerli ve yüksek kalorili yiyeceklere yönelme isteğini artırabiliyor. Yemek kısa süreli rahatlama sağladığında ise bu davranış zamanla tekrar edebiliyor.
CAN SIKINTISI DA TETİKLEYEBİLİR
Duygusal yeme yalnızca üzüntüyle ortaya çıkmıyor. Can sıkıntısı, kaygı, yalnızlık, yorgunluk ve kişinin kendisini ödüllendirme isteği de fiziksel açlık olmadığı halde yemek yemeye yöneltebiliyor. “Bugün çok yoruldum, bunu hak ettim” ya da “Canım sıkılıyor, bir şeyler atıştırayım” gibi düşünceler buna örnek gösterilebilir.
DUYGUSAL AÇLIĞIN BELİRTİLERİ NELER?
Duygusal açlıkta şu durumlar görülebiliyor:
- Fiziksel olarak aç olmadan yemek yemek
- Stresli veya üzgün bir olaydan sonra yiyeceğe yönelmek
- Belirli yiyecekleri yoğun biçimde istemek
- Tok olduğu halde yemeye devam etmek
- Televizyon veya telefon karşısında farkında olmadan atıştırmak
- Yemek sonrası suçluluk ya da pişmanlık hissetmek
GECE YEME İSTEĞİ DUYGUSAL AÇLIK MI?
Gece saatlerinde ortaya çıkan yoğun atıştırma isteği duygusal yeme ile ilişkili olabilir. Ancak her gece acıkmak duygusal açlık anlamına gelmiyor. Gün içinde öğün atlamak ya da yeterince beslenmemek de akşam saatlerinde gerçek fiziksel açlığın artmasına neden olabilir.
“GERÇEKTEN AÇ MIYIM?” DİYE SORUN
Yemeden önce kısa bir süre durup kişinin kendisine bazı sorular yöneltmesi faydalı olabilir. “Son öğünümü ne zaman yedim?”, “Normal bir yemek yer miyim, yoksa yalnızca belirli bir yiyecek mi istiyorum?”, “Şu anda stresli ya da sıkılmış mıyım?” gibi sorular, yeme isteğinin kaynağını fark etmeye yardımcı olabilir.
DUYGUSAL YEMEYLE NASIL BAŞA ÇIKILABİLİR?
Yeme isteğinin hangi duyguların ardından ortaya çıktığını takip etmek yararlı olabilir. Kişinin yalnızca ne yediğini değil, o sırada nasıl hissettiğini de not etmesi tetikleyicileri fark etmesine yardımcı olabilir. Duygusal yeme isteği ortaya çıktığında kısa yürüyüş, nefes egzersizi ya da dikkati başka bir aktiviteye yönlendirmek denenebilir. Ancak fiziksel olarak gerçekten aç olunduğunda yemek yemeyi ertelemek önerilmiyor.
NE ZAMAN DESTEK ALINMALI?
Ara sıra stresliyken yemek tek başına bir yeme bozukluğu anlamına gelmiyor. Ancak sık sık kontrol kaybı yaşanması, kısa sürede çok miktarda yiyecek tüketilmesi, yeme davranışının gizlenmesi ya da yoğun suçluluk ve utanç hissi ortaya çıkması halinde profesyonel destek alınması gerekebilir.
