Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ve Neonatoloji Uzmanı Prof. Dr. Bilge Bayraktar, yenidoğan taramalarının bebeklerde belirti vermeden ilerleyebilen bazı hastalıkların erken dönemde saptanması açısından hayati önem taşıdığını belirtti.
Bayraktar, topuk kanı başta olmak üzere yenidoğan döneminde yapılan taramaların, bazı metabolik ve genetik hastalıkların erken tanısında önemli rol oynadığını ifade etti.
“BEBEK İYİ GÖRÜNÜYORSA DA TARAMA GEREKLİ”
Yenidoğan taramalarının yalnızca hastalık tespiti için değil, bebeklerin sağlıklı gelişimini korumak için de önemli olduğunu vurgulayan Bayraktar, bazı hastalıkların doğumdan sonraki ilk günlerde dışarıdan fark edilemeyebileceğini söyledi.
Bayraktar, “Yenidoğan taramalarının temel amacı, bebekte henüz belirti ortaya çıkmadan bazı hastalıkları saptamaktır. Çünkü bazı hastalıklar doğumdan sonraki ilk günlerde dışarıdan fark edilemeyebilir. Ancak zamanında tanı konulmadığında zihinsel gelişim geriliği, nörolojik hasar, büyüme-gelişme sorunları ve hatta yaşamı tehdit eden tablolar ortaya çıkabilir.” dedi.
Yenidoğan bebeklerin doğum sonrası genel durumlarının iyi olmasının taramaların gereksiz olduğu anlamına gelmediğini belirten Bayraktar, tarama testlerinin hasta görünen bebekleri değil, henüz belirti vermeyen riskleri erken yakalamak için yapıldığını kaydetti.
TOPUK KANIYLA BAZI HASTALIKLAR ERKEN SAPTANABİLİYOR
Topuk kanı taramasının yenidoğan sağlığı açısından önemli bir basamak olduğunu ifade eden Bayraktar, bebeğin topuğundan alınan birkaç damla kanla bazı kalıtsal, metabolik ve hormonal hastalıklar açısından değerlendirme yapılabildiğini belirtti.
Bayraktar, Türkiye’de yenidoğan tarama programı kapsamında fenilketonüri, konjenital hipotiroidi, biyotinidaz eksikliği, kistik fibrozis, konjenital adrenal hiperplazi ve spinal müsküler atrofi gibi hastalıkların tarandığını aktardı.
Bu hastalıkların bir kısmının erken dönemde ilaç, özel beslenme, yakın takip veya uygun tedavi yaklaşımlarıyla kontrol altına alınabileceğini söyledi.
ERKEN TANI GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN HASARLARI ÖNLEYEBİLİR
Bazı hastalıklarda tedaviye geç kalınmasının kalıcı sonuçlara yol açabileceğine dikkat çeken Bayraktar, metabolik hastalıklarda uygun diyet tedavisine erken başlanmasının bebeğin nörolojik gelişimi açısından büyük önem taşıdığını belirtti.
Konjenital hipotiroidi gibi durumlarda erken tanı ve tedavinin zihinsel gelişimin korunmasına katkı sağladığını kaydeden Bayraktar, SMA gibi bazı hastalıklarda da erken tanının tedavi seçeneklerinin zamanında değerlendirilmesi açısından kritik olabileceğini vurguladı.
Bayraktar, “Bu nedenle yenidoğan taraması, sadece bir test değil, bebeğin geleceğini etkileyebilecek koruyucu bir sağlık uygulaması.” ifadelerini kullandı.
ŞÜPHELİ SONUÇ KESİN TANI ANLAMINA GELMİYOR
Tarama sonuçlarının aileler tarafından doğru değerlendirilmesi gerektiğini belirten Bayraktar, şüpheli sonuçların kesin tanı anlamına gelmediğini söyledi.
Bu durumda ileri değerlendirme, tekrar test veya ilgili uzmanlık alanlarına yönlendirme gerekebileceğini aktaran Bayraktar, ailelerin paniğe kapılmadan sağlık ekibiyle iletişimde kalması ve önerilen kontrolleri aksatmaması gerektiğini ifade etti.
“TOPUK KANI KADAR SONUCU TAKİP ETMEK DE ÖNEMLİ”
Bayraktar, yenidoğan taramalarında en kritik noktalardan birinin sonuçların takip edilmesi olduğunu belirtti. Topuk kanının alınması kadar sonucunun izlenmesinin de önemli olduğunu vurgulayan Bayraktar, ailelerin bebekleri için yapılan tarama testlerinin sonuçlarını takip etmesi gerektiğini söyledi.
Bayraktar, “Aile hekimi ya da çocuk hekimi tarafından yapılan yönlendirmelere mutlaka uymalı. Gecikmeler, bazı hastalıklarda tedavi başarısını olumsuz etkileyebilir.” dedi.
HER BEBEK İÇİN ZAMANINDA TARAMA UYARISI
Yenidoğan döneminin bebeğin sağlıklı yaşam temellerinin atıldığı hassas bir dönem olduğunu belirten Bayraktar, yenidoğan taramalarının erken tanı sayesinde bebeğin yaşam kalitesini artırabileceğini ve ailelerin ileride karşılaşabileceği ağır sağlık sorunlarının önüne geçilmesine yardımcı olabileceğini söyledi.
Bayraktar, her bebeğin yenidoğan taramalarının zamanında yapılması ve sonuçlarının dikkatle takip edilmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı.
