Uzmanlar, iklim değişikliğiyle birlikte sivrisinek ve kene gibi türlerin daha erken görülmeye başladığını, yıllık nesil sayılarının da arttığını belirterek, oluşabilecek sağlık risklerine karşı dikkatli olunması gerektiği uyarısında bulundu.
Artan sıcaklıklar, uzayan yaz mevsimi ve değişen yağış rejimleri, böcek popülasyonlarını da etkiliyor. İnsanlarla temas eden ve hastalık taşıma riski bulunan sivrisinek ve kenelerin yayılım alanları genişlerken, alerjik reaksiyonlara neden olabilen çam kese böceğinin de daha geniş bölgelere yayıldığı belirtiliyor.
BÖCEKLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDEN DOĞRUDAN ETKİLENİYOR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Entomoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. İzzet Akça, iklim değişikliğinin doğadaki dengeleri değiştiren kapsamlı bir süreç olduğunu söyledi.
Küresel ortalama sıcaklıklardaki artışın canlılar üzerinde önemli sonuçlar doğurduğunu belirten Akça, bu değişimden en fazla etkilenen grupların başında böceklerin geldiğini ifade etti.
Akça, böceklerin yaşam döngülerinin sıcaklığa doğrudan bağlı olduğunu belirterek, sert kışlarda popülasyonların yüzde 70-80’inin doğal olarak öldüğünü, ancak kışların daha ılık geçmesiyle bu kayıpların azaldığını söyledi.
SİVRİSİNEKLER DAHA ERKEN GÖRÜLÜYOR
Sivrisinek ve kenelerde 20-25 derece aralığında üreme ve gelişmenin hızlandığını belirten Akça, sıcak dönemlerin uzamasının böceklerin daha uzun süre aktif kalmasına, daha fazla beslenmesine ve daha fazla nesil vermesine imkan sağladığını kaydetti.
Karadeniz Bölgesi’nde haziran sonlarında görülmeye başlayan sivrisineklerin artık yaklaşık bir ay daha erken ortaya çıktığını belirten Akça, “Adana gibi sıcak bölgelerde sivrisinekler, yılda 10’dan fazla nesil verebilirken Karadeniz gibi daha serin bölgelerde bu sayı 2-4 arasında kalabiliyor. İklim değişikliğiyle hem ortaya çıkış zamanı yaklaşık bir ay öne çekiliyor hem de yıllık nesil sayısı artıyor.” dedi.
Akça, sivrisineklerin sucul canlılar olduğunu hatırlatarak, hava sıcaklığındaki artışın su sıcaklığını da yükselttiğini ve larvaların daha hızlı gelişmesine yol açtığını söyledi.
KENELERDE YUMURTA VE NESİL SAYISI ARTIYOR
Prof. Dr. Akça, kenelerde de benzer bir tablonun görüldüğünü belirtti. Özellikle Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi vakalarının görüldüğü Sivas, Çorum, Amasya ve Samsun çevresinde riskin arttığını söyleyen Akça, daha çok haziran ayında gündeme gelen vakaların artık nisandan itibaren görülmeye başladığını anlattı.
Akça, kenelerin uygun koşullarda 500 ile 5 bin arasında yumurta bırakabildiğini belirterek, sıcaklıkların yükselmesiyle yumurta ve nesil sayısının arttığını ifade etti. Bazı bölgelerde iki nesil veren türlerin 5-6 nesle kadar ulaşabildiğini dile getirdi.
ÇAM KESE BÖCEĞİ DAHA KUZEYE YAYILIYOR
İklim değişikliğinin türlerin coğrafi dağılımını da değiştirdiğini belirten Akça, Akdeniz ikliminin hakim olduğu bölgelerde görülen çam kese böceğinin daha kuzey ve yüksek rakımlı alanlara yayıldığını söyledi.
Bu yayılımın hem insan sağlığı hem de orman ekosistemleri açısından risk oluşturabileceği değerlendiriliyor.
LARVA DÖNEMİNDE MÜCADELE KRİTİK
Sivrisineklerle mücadelede en etkili yöntemin larva dönemine yönelik çalışmalar olduğunu vurgulayan Akça, belediyelerin sulak alanlarda larva mücadelesi yürütmesinin önemli olduğunu belirtti.
Ev ve bahçelerde açık bırakılan kova, bidon ve saksı altlığı gibi küçük su birikintilerinin bile sivrisinekler için üreme alanı oluşturabileceğine dikkat çeken Akça, sineklik ve cibinlik kullanımının önemli korunma yöntemleri arasında yer aldığını söyledi.
Akça, kenelere karşı da park ve bahçelerde çimlerin kısa tutulması, yabancı otların temizlenmesi ve riskli alanlarda uygun ürünlerle düzenli ilaçlama yapılması gerektiğini belirtti. Özellikle çocukların uzun otların bulunduğu alanlarda dikkatli olması gerektiğini ifade etti.
TÜRKİYE’DE YENİ RİSK ALANLARI OLUŞABİLİR
Tıbbi Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Müzeyyen Mamal Torun da sivrisinek kaynaklı hastalıkların ve kenelerin taşıdığı enfeksiyonların yeni bölgelere taşındığını söyledi.
Torun, iklim değişikliğinin çam kese böceğini de etkilediğini belirterek, daha ılıman geçen kışların türün hayatta kalmasını kolaylaştırdığını, bu nedenle kuzeye ve yüksek rakımlı bölgelere doğru yayıldığını ifade etti.
Çam kese böceğinin yakıcı tüylerinin insanlarda kaşıntı, döküntü, nefes darlığı ve astım ataklarına neden olabildiğini söyleyen Torun, türün yaygınlaşmasının insan sağlığı ve orman ekosistemleri açısından tehdit oluşturduğunu belirtti.
KKKA VE BATI NİL ATEŞİ RİSKİNE DİKKAT
Prof. Dr. Torun, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi’nin daha kuzey ve batı bölgelere ilerleme potansiyeli taşıdığını söyledi.
Daha sıcak geçen yazlarla Batı Nil Ateşi vakalarında da artış görülebileceğini belirten Torun, iklim değişikliğinin vektör kaynaklı hastalıkların yayılımını etkilediğini kaydetti.
ASYA KAPLAN SİVRİSİNEĞİ UYARISI
Torun, son yıllarda özellikle Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yerleşmeye başlayan Asya kaplan sivrisineği olarak bilinen “Aedes albopictus” türüne de dikkat çekti. Bu türün dang ateşi ve chikungunya gibi hastalıkların bulaşma riskini artırabileceğini belirten Torun, leishmaniasis yani şark çıbanı vakalarının da yeni bölgelere taşınma potansiyeli bulunduğunu söyledi.
Lyme hastalığı açısından da risklerin arttığını vurgulayan Torun, “Bilimsel öngörüler, Türkiye’nin özellikle Karadeniz, Marmara ve Akdeniz kuşağında sivrisinek ve kene kaynaklı hastalıklar açısından Avrupa’nın önemli geçiş bölgelerinden biri haline gelebileceğini gösteriyor.” dedi.
KORUNMA İÇİN BASİT ÖNLEMLER ÖNEMLİ
Torun, durgun su birikintilerinin ortadan kaldırılması, sineklik kullanılması ve kırsal alan dönüşlerinde vücutta kene kontrolü yapılmasının vektör kaynaklı hastalıklara karşı etkili önlemler arasında yer aldığını söyledi.
İklim değişikliğinin yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda küresel halk sağlığı meselesi olduğunu vurguladı.
