Günlük beslenme alışkanlıklarının beyin sağlığı üzerindeki etkileri, bilim dünyasında araştırılmaya devam ediyor. Kanada'da gerçekleştirilen bir çalışmada, ultra işlenmiş gıdaları yoğun tüketen bireylerde beyin damarlarıyla ilişkili hasar bulgularının daha sık görüldüğü belirlendi.
JAMA Network Open dergisinde yayımlanan araştırmada, 35-69 yaş aralığındaki yaklaşık 9 bin kişinin beslenme alışkanlıkları, MR görüntüleri ve bilişsel test sonuçları incelendi.
Beslenmenin beyin sağlığı üzerindeki etkileri tartışılırken sporcular tarafından da kullanılan kreatin takviyesinin hafıza, dikkat ve zihinsel performans üzerindeki olası yararları da araştırılıyor.
ULTRA İŞLENMİŞ GIDALARLA BEYİN HASARI ARASINDA BAĞLANTI
Kanada'daki araştırmada ultra işlenmiş gıdaları en fazla tüketen grupta yaklaşık her dokuz kişiden birinde vasküler beyin hasarı bulgularına rastlandı.
Bu ürünleri en az tüketen grupta ise aynı bulgular yaklaşık her 12 kişiden birinde tespit edildi.
Araştırmacılar, katılımcıların yaşlarını, sigara kullanımlarını, fiziksel aktivite düzeylerini, gelir durumlarını, tansiyon ve diyabet gibi sağlık faktörlerini de değerlendirdi.
Bu değişkenler hesaba katıldıktan sonra da ultra işlenmiş gıda tüketimi ile beyin damarlarındaki hasar bulguları arasındaki bağlantının devam ettiği görüldü.
MR TARAMALARINDA SESSİZ DEĞİŞİMLER GÖRÜLDÜ
Araştırmada katılımcıların beyin görüntülerinde iki önemli yapısal değişim incelendi.
İlk olarak, beynin farklı bölgeleri arasında sinyal iletiminde görev alan beyaz maddede parlak alanlar belirlendi.
İkinci bulgu ise kan akışının kesilmesi nedeniyle zarar gören beyin dokularıyla ilişkiliydi.
Araştırmacılar, bu tür değişimlerin ilerleyen yaşlarda inme, bilişsel gerileme ve demans riski açısından önem taşıyabileceğine işaret etti.
Ancak çalışmanın gözlemsel olması nedeniyle ultra işlenmiş gıdaların doğrudan beyin hasarına neden olduğu sonucuna varılamıyor.
KREATİN NEDİR, BEYİNDE NE İŞE YARAR?
Kreatin, insan vücudunda doğal olarak üretilen ve özellikle kaslarla beyindeki enerji metabolizmasında görev alan bir bileşiktir.
Et ve balık gibi hayvansal gıdalarda da bulunan kreatin, sporcular tarafından genellikle kas gücünü ve yüksek yoğunluklu egzersiz performansını desteklemek amacıyla takviye olarak kullanılıyor.
Bununla birlikte kreatinin yalnızca kaslarla sınırlı bir görevi bulunmuyor.
Beyin hücreleri de çalışabilmek için sürekli enerjiye ihtiyaç duyuyor. Kreatin, hücrelerin enerji ihtiyacını karşılayan sistemin bir parçası olarak görev yapıyor.
Bu özelliği nedeniyle araştırmacılar, kreatin takviyesinin hafıza ve zihinsel performans üzerindeki olası etkilerini inceliyor.
KREATİN HAFIZAYI GÜÇLENDİRİYOR MU?
2024 yılında Frontiers in Nutrition dergisinde yayımlanan bir meta-analizde, toplam 492 katılımcının yer aldığı 16 randomize kontrollü araştırma değerlendirildi.
Çalışmada kreatin monohidrat takviyesinin hafıza performansı üzerinde olumlu etkiler gösterebileceğine ilişkin bulgular elde edildi.
Dikkat testlerindeki süreler ve bilgi işleme hızında da bazı iyileşmeler gözlendi.
Bununla birlikte genel bilişsel işlevlerde ve yürütücü işlevlerde istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme saptanmadı.
Araştırmacılar, özellikle dikkat ve bilgi işleme hızına ilişkin kanıtların sınırlı olduğunu, sonuçların daha geniş katılımlı çalışmalarla doğrulanması gerektiğini belirtti.
UYKUSUZLUKTA KREATİNİN ETKİSİ OLABİLİR Mİ?
Kreatinin beyin üzerindeki etkileri, uykusuzluk ve zihinsel yorgunluk gibi durumlarda da araştırılıyor.
2024 yılında Behavioural Brain Research dergisinde yayımlanan sistematik incelemede, kreatin takviyesinin beyindeki kreatin düzeylerini belirli ölçüde artırabildiği bildirildi.
İncelemede, özellikle fizyolojik veya zihinsel stres altındaki bireylerde bilişsel açıdan yarar görülebileceğine ilişkin bulgular değerlendirildi.
Ancak stres altında olmayan sağlıklı bireylerde belirgin bir bilişsel iyileşme sağlandığını gösteren kanıtların yeterince güçlü olmadığı vurgulandı.
Bu nedenle kreatinin uykusuzluğun etkilerini ortadan kaldırdığı veya herkesin zihinsel performansını artırdığı söylenemiyor.
KREATİN BEYİN DAMARLARINI KORUYOR MU?
Kreatinin hücresel enerji metabolizmasındaki rolü ile beyin damarlarının sağlığı üzerindeki etkileri birbirinden farklı konular olarak değerlendiriliyor.
Mevcut çalışmalar, kreatinin bazı bilişsel görevlerde yararlı olabileceğini düşündürse de beyin damarlarındaki hasarı önlediğini veya ultra işlenmiş gıda tüketimiyle ilişkili riskleri ortadan kaldırdığını kanıtlamıyor.
Dolayısıyla kreatin takviyesini sağlıksız beslenmenin etkilerini telafi eden bir yöntem olarak değerlendirmek doğru değil.
KREATİN KULLANMAK HERKES İÇİN GEREKLİ Mİ?
Kreatin, sporcu beslenmesinde yaygın kullanılan takviyeler arasında yer alsa da beyin sağlığını korumak amacıyla herkesin kreatin kullanması gerektiğine ilişkin bilimsel bir öneri bulunmuyor.
Kreatin takviyesinin olası bilişsel yararları konusunda araştırmalar sürüyor. Takviye kullanımının gerekliliği, kişinin sağlık durumu ve bireysel ihtiyaçları dikkate alınarak değerlendirilmeli.
Özellikle böbrek hastalığı bulunanların veya düzenli ilaç kullananların kreatin takviyesine başlamadan önce sağlık uzmanına danışması önem taşıyor.
BİLİM İNSANLARI DAHA FAZLA ARAŞTIRMA İSTİYOR
Ultra işlenmiş gıdalar üzerine yapılan çalışma ile kreatinin bilişsel etkilerini inceleyen araştırmalar, beslenme ve beyin sağlığının farklı yönlerini ortaya koyuyor.
İlk araştırma, yoğun işlenmiş gıda tüketimi ile beyin damarlarındaki hasar bulguları arasında ilişki bulunduğunu gösteriyor.
Kreatin araştırmaları ise hücresel enerji metabolizmasının hafıza ve zihinsel performans üzerindeki olası etkilerine odaklanıyor.
Her iki alanda da bilim insanları, bulguların uzun vadeli etkilerini ortaya koymak ve neden-sonuç ilişkilerini daha iyi anlamak için kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
