Kemoterapi gibi agresif tedaviler, özellikle genç erkeklerde sperm üretimini kalıcı olarak etkileyebiliyor. Bu nedenle tedavi öncesinde doğurganlığın korunmasına yönelik yöntemler büyük önem taşıyor. Edinburgh’da 19 yaşındaki bir hastaya, kemoterapi öncesinde alınarak dondurulan kendi testis dokusunun yeniden nakledilmesiyle dikkat çeken bir uygulama gerçekleştirildi. İşlem, Birleşik Krallık’ta türünün ilk örneği, dünya genelinde ise bildirilen ikinci vaka olarak kayda geçti.
TESTİS DOKUSU KEMOTERAPİDEN ÖNCE DONDURULDU
Hastaya, ciddi bir kan hastalığının tedavisi amacıyla 2023 yılında kemik iliği nakli yapıldı. Yüksek doz kemoterapinin sperm üretimi için gerekli hücrelere kalıcı zarar verebileceği düşünülerek tedavi öncesinde testis dokusundan örnek alındı ve donduruldu. Üç yıl sonra yapılan testlerde hastanın menisinde sperm bulunmadığı belirlendi.
DOKU AĞUSTOS 2026’DA YENİDEN NAKLEDİLDİ
Doktorlar, Ağustos 2026’da daha önce dondurulan testis dokusunun bir bölümünü hastanın vücuduna yeniden yerleştirdi. Amaç, dokudaki hücrelerin tekrar aktif hale gelerek sperm üretimini başlatıp başlatmayacağını görmek. Edinburgh Üniversitesi Rejenerasyon ve Onarım Enstitüsü’nden Prof. Rod Mitchell, uygulamanın doğurganlığı zarar gören erkek çocukları için önemli bir adım olabileceğini belirtti.- Mitchell, “Bu, doğurganlıklarını zedeleyen tedavilerle karşı karşıya kalan erkek çocukların ileride kendi çocuklarına sahip olabilmeleri için büyük bir adım” dedi.
SONUÇ İÇİN SEKİZ AY BEKLENECEK
Hastanın nakil sonrası yaptığı açıklamada, doğurganlık konusunun uzun süredir kendisi için önemli bir sorun olduğunu söyledi. Hasta, “Bu işlemden geçmek bana geleceğe dair gerçek bir umut verdi” ifadelerini kullandı. Doktorlar önümüzdeki yaklaşık sekiz ay içinde nakledilen dokunun bir bölümünü yeniden inceleyerek sperm üretiminin başlayıp başlamadığını değerlendirecek.
NEDEN TESTİS DOKUSU DONDURULUYOR?
Sperm örneğinin dondurularak saklanması, ergenlik çağındaki gençler ve yetişkin erkekler için uzun süredir kullanılan bir yöntem. Ancak henüz meni üretmeyen ergenlik öncesi çocuklarda sperm dondurma seçeneği bulunmuyor. Testis dokusunun saklanması ise bu yaş grubunda alternatif bir yaklaşım sunuyor. Çünkü bu dokuda, ergenlikle birlikte sperm üretimini başlatan spermatogonyal kök hücreler bulunuyor. Araştırmacılar, tedavi öncesinde dondurulan bu dokunun daha sonra hastaya geri verilerek sperm üretiminin yeniden başlatılabileceğini düşünüyor.
BİNLERCE HASTADAN DOKU SAKLANDI
Edinburgh Testis Projesi, Children with Cancer UK desteğiyle 2015 yılında başlatıldı. O tarihten bu yana Birleşik Krallık’ta 1.200’den, dünya genelinde ise 3.100’den fazla hastadan ileride kullanılmak üzere testis dokusu alınıp saklandı.
DÜNYADA İLK UYGULAMA BELÇİKA’DA YAPILDI
Dondurulmuş testis dokusunun ilk bildirilen nakli Ocak 2025’te Belçika’da gerçekleştirildi. Bu vakada, çocukluk döneminde kemoterapi gören bir hastadan alınan testis dokusu 16 yıl boyunca saklandıktan sonra yeniden nakledildi. Araştırmacılar daha sonra dokudaki kök hücrelerin yeniden aktif hale geldiğini ve sperm üretiminin başladığını bildirdi. Bir yıl sonraki değerlendirmede sperm hücrelerinin tamamen olgunlaştığı belirtildi.
YÖNTEM HENÜZ DENEYSEL AŞAMADA
Edinburgh’daki uygulama umut verici görülse de yöntemin henüz standart bir doğurganlık tedavisi olmadığı belirtiliyor. Nakledilen dokunun uzun vadede sağlıklı ve işlevsel sperm üretip üretemeyeceği ve yöntemin ne ölçüde başarılı olacağı yapılacak takiplerle netleşecek.
