İshal, kusma, ateş ve karın ağrısına yol açabilen Shigella bakterisi, son yıllarda yalnızca kirli yiyecek ve su yoluyla değil, cinsel temas yoluyla da daha fazla yayılmaya başladı. ABD ve İngiltere’de yapılan çalışmalar, özellikle bazı Shigella türlerinin yaygın kullanılan antibiyotiklere karşı direnç geliştirdiğini ortaya koyarken, uzmanlar ağır vakalarda tedavi seçeneklerinin giderek azalmasından endişe ediyor.
SHIGELLA NEDİR, NASIL BULAŞIR?
Shigella, enfekte kişinin dışkısındaki bakterilerin başka bir kişinin ağız bölgesine ulaşmasıyla bulaşıyor. Bulaşma; kirli yiyecek veya su tüketimi, yetersiz el hijyeni ya da cinsel temas sırasında dışkı kaynaklı bakterilerin ağız bölgesine taşınmasıyla gerçekleşebiliyor. Bakterinin oldukça bulaşıcı olduğu, bazı durumlarda çok az sayıda bakterinin bile enfeksiyon oluşturabildiği belirtiliyor.
ANTİBİYOTİK DİRENCİ 12 YILDA HIZLA ARTTI
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezinin 2011-2023 yılları arasında yaklaşık 17 bin Shigella örneğini incelediği araştırmada, beş yaygın antibiyotiğe direnç gösteren örneklerin oranında belirgin artış saptandı. 2011 yılında bu ölçekte dirençli örneklere rastlanmazken, 2023’te oran yüzde 8,5’e çıktı. Dirençli enfeksiyon görülen hastaların büyük bölümünü yetişkin erkekler oluştururken, hastaların önemli kısmının yakın zamanda yurt dışına çıkmamış olması, yayılımın ülke içinde de sürdüğüne işaret etti.
İNGİLTERE’DE BAZI TÜRLERDE DİRENÇ YÜZDE 90’I AŞTI
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansının 2025’te incelediği örneklerde, Shigella sonnei bakterilerinin yüzde 86’sında, Shigella flexneri bakterilerinin ise yüzde 94’ünde antibiyotik direnci tespit edildi. Bu oranlar bakterilerin tüm antibiyotiklere dirençli olduğu anlamına gelmiyor. Shigella enfeksiyonlarının önemli bölümü yaklaşık bir hafta içinde kendiliğinden iyileşebiliyor. Ancak ağır vakalarda antibiyotik tedavisi gerekebildiği için direnç oranlarındaki artış, tedavi seçeneklerinin azalması açısından önem taşıyor.
CİNSEL YOLLA BULAŞMA DAHA HIZLI ARTIYOR
İngiltere’de yayımlanan bir araştırmada, 2015-2020 yılları arasında cinsel temasla ilişkili Shigella yayılımının yıllık artış hızının, seyahat, gıda veya kreş kaynaklı yayılımdan yüzde 15 daha yüksek olduğu belirtildi. Shigella’nın cinsel yolla bulaşabileceği ilk kez 1974 yılında bildirilmişti. Son yıllarda ise bazı topluluklarda cinsel temasın önemli bulaşma yollarından biri haline geldiği değerlendiriliyor.
DİĞER ANTİBİYOTİKLER DİRENCİ ARTIRIYOR OLABİLİR
Araştırmacılar, cinsel temas yoluyla yayılan Shigella türlerinde antibiyotik direncinin neden daha yüksek olduğunu da inceliyor. 2026’da yayımlanan çalışmalarda, başka enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antibiyotiklerin bağırsakta bulunan Shigella bakterilerini de etkileyerek dirençli türlerin seçilmesine zemin hazırlayabileceği üzerinde duruluyor. Ancak araştırmacılar, bu mekanizma ile artan direnç arasında henüz kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurulmadığını vurguluyor.
SHIGELLA BELİRTİLERİ NELER?
Shigella enfeksiyonunda en sık görülen belirtiler arasında şiddetli ishal, kusma, ateş ve karın ağrısı bulunuyor. Bazı vakalarda kanlı ishal, ciddi sıvı kaybı, kan dolaşımı enfeksiyonu, şok ve nörolojik komplikasyonlar gelişebiliyor.
KİMLER DAHA FAZLA RİSK ALTINDA?
Risk grupları arasında beş yaşından küçük çocuklar, hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelere seyahat edenler, evsiz kişiler ve bazı cinsel temas ağlarındaki bireyler bulunuyor. Özellikle dirençli enfeksiyonlarda hastaneye yatış oranının daha yüksek olabildiği belirtiliyor.
SHIGELLA’DAN KORUNMAK MÜMKÜN MÜ?
Uzmanlar, ellerin sabun ve suyla düzenli yıkanmasını, cinsel temas öncesi ve sonrası hijyene dikkat edilmesini, cinsel oyuncakların temizlenmesini ve prezervatif ile oral bariyer kullanımını öneriyor. Son dönemde ishal geçiren kişilerle cinsel temastan kaçınılması da öneriler arasında yer alıyor. Shigella enfeksiyonundan şüphelenen kişilerin test yaptırması ve özellikle ağır belirtiler varsa sağlık kuruluşuna başvurması tavsiye ediliyor.
