OpenAI, Anthropic, Microsoft AI ve Google DeepMind’in de aralarında bulunduğu büyük yapay zeka şirketlerinin yöneticileri, biyoteknoloji uzmanlarıyla birlikte ABD’de sentetik DNA alımlarına yönelik güvenlik taramalarının zorunlu hale getirilmesi çağrısında bulundu.
ABD Kongresi’ne hitaben kaleme alınan mektupta, sentetik DNA’nın bilimsel araştırmalar ve aşı geliştirme süreçleri için büyük fırsatlar sunduğu ancak kötü niyetli kişiler tarafından biyolojik silah geliştirmek amacıyla da kullanılabileceği uyarısı yapıldı.
SENTETİK DNA HEM FIRSAT HEM RİSK TAŞIYOR
Sentetik DNA, isteğe göre üretilebilen, internet üzerinden sipariş edilip laboratuvar malzemeleri gibi teslim edilebilen yapay genetik materyal olarak tanımlanıyor.
Bu teknoloji, aşı geliştirme süreçlerini hızlandırabiliyor, temel araştırmaları destekleyebiliyor ve daha önce yalnızca büyük kurumların erişebildiği imkanları küçük araştırma ekiplerine de açabiliyor.
Ancak uzmanlara göre aynı sistem, kötü niyetli kişilerin tehlikeli patojenleri yeniden üretmeye yönelik DNA dizileri sipariş etmesine de imkan tanıyabilir. Çünkü insanlık iyi bir araç bulunca onu faydalı kullanmakla yetinmeyip hemen “bunu felakete nasıl çevirebiliriz?” aşamasına geçiyor. Şaşırtıcı değil, sadece yorucu.
GÜVENLİK TARAMASI ZORUNLU OLSUN ÇAĞRISI
Bazı şirketlerin halihazırda sentetik DNA siparişlerini ve müşterilerini gönüllü olarak denetlediği belirtilse de, bunu zorunlu kılan kapsamlı bir yasal düzenleme bulunmuyor.
Mektupta, sipariş ve müşteri taramasının mevcut biyogüvenlik önlemleri içinde en iyi anlaşılan ve işleyişi en az sekteye uğratan yöntemlerden biri olduğu ifade edildi.
İmzacılar, yalnızca siparişlerin değil, müşterilerin kimlik ve amaçlarının da doğrulanması gerektiğini savundu.
KAYIT TUTMA VE İZLENEBİLİRLİK TALEBİ
Mektupta, şüpheli faaliyetlerin gerektiğinde geriye dönük incelenebilmesi için kayıt tutmanın da zorunlu hale getirilmesi istendi.
Uzmanlara göre bu adım, ilk taramada fark edilmeyen tehditlerin kaynağına kadar takip edilebilmesi açısından önem taşıyor. Ayrıca izlenebilirlik bilincinin, kötüye kullanım girişimlerini caydırabileceği belirtiliyor.
YAPAY ZEKA BİLGİ BARİYERLERİNİ AŞINDIRABİLİR
Mektupta, biyogüvenlik risklerinin yeni olmadığı ancak yapay zekadaki gelişme hızının tehdidin boyutunu değiştirdiği vurgulandı.
Yazarlar, bazı yapay zeka sistemlerinin artık son derece teknik laboratuvar prosedürlerine ilişkin sorularda doktora seviyesindeki virologları geride bırakabildiğine dikkat çekti.
Uzmanlara göre bu gelişme, geçmişte biyolojik silahların kötü niyetli kişilerce geliştirilmesini zorlaştıran bilgi bariyerlerini ciddi biçimde zayıflatabilir.
ARAŞTIRMACILARDAN DA BENZER UYARI GELMİŞTİ
Bu yılın başlarında yayımlanan başka bir açık mektupta, Johns Hopkins Üniversitesi, Oxford Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi gibi kurumlarla bağlantılı araştırmacılar da biyolojik veri setlerine sınırsız erişimin risklerine dikkat çekmişti.
Araştırmacılar, açık bilimsel verilerin keşfi hızlandırdığını ancak bazı biyolojik veri setlerinin kötüye kullanılması halinde yapay zeka sistemlerinin tehlikeli virüsleri tasarlamaya veya geliştirmeye yardımcı olabileceğini belirtti.
Bu kapsamda filigranlama, denetim kayıtları ve kullanıcıların meşruiyetini doğrulamaya yarayan teknik güvenlik önlemleri önerildi.
AVRUPA’DA DA DÜZENLEME ARAYIŞI VAR
Avrupa Komisyonu, 2025’te yayımladığı AB Biyotek Yasası’nda biyoteknolojinin daha geniş erişilebilir hale gelmesiyle yeni biyogüvenlik riskleri doğurduğu uyarısında bulundu.
Komisyon, sentetik nükleik asit dizilerini, yani DNA ve RNA’yı “endişe yaratan biyoteknoloji ürünleri” arasında değerlendirdi.
Avrupa’da bu materyallerin satın alınmasını düzenleyen ortak bir yasa bulunmazken, Komisyon farklı ya da eksik ulusal kuralların hem eşit rekabet koşullarını bozduğunu hem de önleyici mekanizmaları zayıflattığını belirtiyor.
AB’nin önerdiği yeni çerçevede müşteri doğrulaması ve şüpheli siparişlerin bildirilmesi gibi adımların yer alması öngörülüyor.
