Nijerya’da şekerli içeceklere yönelik yeni vergi düzenlemesi ülke gündeminin en sıcak başlıklarından biri haline geldi. Senato tarafından kabul edilen yasa tasarısı yasalaşırsa, gazlı içecekler ve diğer şekerli içeceklerin fiyatlarında yaklaşık yüzde 20 artış yaşanabilecek.
Düzenleme, diyabet ve obezite gibi bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadele kapsamında savunulurken, içecek üreticileri yeni verginin sektöre zarar vereceğini öne sürüyor.
MEVCUT SABİT VERGİ YERİNE YENİ SİSTEM
Nijerya’da yıllardır şekerli içeceklere litre başına 10 naira sabit vergi uygulanıyor. Yeni düzenlemeyle bu sistemin yerine, içeceğin satış fiyatına bağlı bir vergi modelinin getirilmesi planlanıyor.
Tasarının yasalaşması için Temsilciler Meclisi ve Cumhurbaşkanı’nın onayı gerekiyor.
ÖMÜR BOYU EK VERGİ 154 DOLAR OLARAK HESAPLANDI
Düzenlemeyi destekleyen çevrelerin hesaplamalarına göre, Nijerya’da ortalama bir tüketici yılda yaklaşık 28 litre gazlı içecek tüketiyor.
Önerilen vergi sistemiyle birlikte bir tüketicinin ömür boyu ödeyeceği ek verginin yaklaşık 210 bin naira, yani 154 dolar seviyesinde olacağı hesaplanıyor.
Vergiyi savunanlar, bu tutarın diyabet tedavisi için yapılan sağlık harcamalarıyla karşılaştırıldığında düşük kaldığını belirtiyor.
DİYABET TEDAVİSİNİN MALİYETİ ARTIYOR
Nijerya Sağlık Bakanlığı verilerine göre, ülkede diyabet tedavisinin yıllık maliyeti son yıllarda ciddi şekilde yükseldi.
Yetkililer, 2011 yılında yaklaşık 60 bin naira, yani 44 dolar seviyesinde olan yıllık diyabet tedavi maliyetinin 2021’de 800 bin nairaya, yani 588 dolara kadar çıktığını belirtiyor. Bu maliyetin gelecek yıllarda 1 milyon nairanın, yani 735 doların üzerine çıkabileceği ifade ediliyor.
Ülkede sağlık harcamalarının büyük bölümü vatandaşların cebinden karşılandığı için diyabet ve benzeri kronik hastalıklar aile bütçeleri üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.
ŞEKERLİ İÇECEKLER NEDEN TARTIŞILIYOR?
Uzmanlar, şekerli içeceklerin tek başına diyabete neden olmadığını ancak düzenli ve yüksek tüketimin obezite ile Tip 2 diyabet riskini artıran önemli faktörlerden biri olduğunu belirtiyor.
Diyabet riskinde genetik yatkınlık, hareketsiz yaşam, fazla kilo ve genel beslenme alışkanlıkları da rol oynuyor.
Bu nedenle birçok ülke, şekerli içecek tüketimini azaltmak ve üreticileri daha düşük şekerli ürünlere yönlendirmek amacıyla özel vergi uygulamalarını devreye alıyor.
GÜNEY AFRİKA ÖRNEĞİ GÜNDEME GELDİ
Şeker vergisini savunanların sıkça işaret ettiği ülkelerden biri Güney Afrika. Ülkede 2018’de yürürlüğe giren şeker vergisinin ardından yapılan araştırmalar, vergilendirilen içeceklerin satın alımında yaklaşık yüzde 29 düşüş yaşandığını gösterdi.
Aynı dönemde bu içeceklerden alınan şeker miktarında ise yüzde 50’nin üzerinde azalma tespit edildi.
Sağlık otoriteleri, bu tür vergilerin tek başına çözüm olmadığını ancak tüketim alışkanlıklarını değiştirmede etkili araçlardan biri olabileceğini vurguluyor.
ÜRETİCİLER VERGİYE KARŞI ÇIKIYOR
Nijerya’da içecek üreticileri ve sektör temsilcileri ise düzenlemeye karşı çıkıyor.
Üreticiler, yeni verginin maliyetleri artıracağını, tüketimi azaltacağını ve sektörde istihdam kayıplarına yol açabileceğini savunuyor.
Özellikle şeker sektörüne yapılan milyarlarca dolarlık yatırımların düzenlemeden olumsuz etkilenebileceği belirtiliyor.
TÜRKİYE’DE DE ZAMAN ZAMAN GÜNDEME GELİYOR
Türkiye’de de obezite ve diyabet oranlarındaki artış nedeniyle şekerli içeceklere yönelik yeni vergi ve düzenleme önerileri zaman zaman gündeme geliyor.
Nijerya’daki tartışma, şekerli içecek vergilerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda halk sağlığı, tarım ve gıda sanayisini ilgilendiren çok boyutlu bir konu olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
ŞEKERLİ İÇECEK VERGİSİ NEDİR?
Şekerli içecek vergisi; gazlı içecekler, enerji içecekleri ve yüksek miktarda ilave şeker içeren bazı ürünlere uygulanan özel vergiyi ifade ediyor.
Bu tür vergilerin temel amacı, yüksek şeker tüketimini azaltmak, halk sağlığını korumak ve üreticileri daha düşük şekerli ürünler geliştirmeye teşvik etmek.
ŞEKERLİ İÇECEKLER DİYABET YAPAR MI?
Bilimsel çalışmalar, düzenli ve yüksek miktarda şekerli içecek tüketiminin Tip 2 diyabet ve obezite riskini artırabildiğini gösteriyor.
Ancak diyabetin tek nedeni şekerli içecekler değil. Genetik faktörler, yaşam tarzı, fazla kilo, fiziksel aktivite düzeyi ve genel beslenme alışkanlıkları da hastalığın gelişiminde etkili oluyor.
HANGİ ÜLKELER ŞEKER VERGİSİ UYGULUYOR?
İngiltere, Güney Afrika, Meksika, Fransa ve bazı ABD eyaletleri dahil birçok ülke şekerli içeceklere yönelik özel vergi uyguluyor.
Bu uygulamalarla hem tüketimin azaltılması hem de üreticilerin daha düşük şeker içeren ürünlere yönelmesi hedefleniyor.
